به گزارش تمدن کرمانشاه ،در میان مفاخر فرهنگی و هنری کرمانشاه، نام استاد محمود مرآتی جایگاهی ویژه دارد؛ هنرمندی که بیهیاهو اما با پشتکار، دانش و عشق، سهمی انکارناپذیر در شکلگیری و شکوفایی موسیقی این استان داشته است.
آغاز راه؛ از نوجوانی در کرمانشاه تا رهبری ارکستر رادیو
زادروز این استاد گرانقدر فرصتی مغتنم است تا نسل جوان بیش از گذشته با یکی از اثرگذارترین چهرههای موسیقی غرب ایران آشنا شود؛ هنرمندی که تاریخ موسیقی کرمانشاه بدون نام او روایت کاملی نخواهد داشت.
استاد محمود مرآتی در دهم مردادماه سال ۱۳۱۷ در محله برزه دماغ کرمانشاه چشم به جهان گشود. علاقه به موسیقی از همان سالهای نوجوانی در وجود او شکل گرفت و استعداد کمنظیرش باعث شد در سال ۱۳۳۹ به عضویت ارکستر رادیو کرمانشاه درآید.
ارکستری که در آن دوران یکی از مهمترین مراکز تولید موسیقی در غرب کشور به شمار میرفت و بسیاری از بزرگان موسیقی ایران فعالیت حرفهای خود را از آن آغاز کردند.
او در این مسیر در کنار استادان برجستهای همچون مجتبی میرزاده، محمود بلوری، اکبر ایزدی، بهمن پولکی و محمد عبدالصمدی به فعالیت پرداخت و تجربهاندوزی در کنار این هنرمندان، زمینهساز شکلگیری شخصیت هنری او شد.
پس از کنارهگیری زندهیاد محمد عبدالصمدی، استاد مرآتی از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۶ رهبری ارکستر رادیو کرمانشاه را برعهده گرفت؛ مسئولیتی که تنها به هدایت نوازندگان محدود نبود، بلکه با تنظیم، آهنگسازی و تولید آثار متعدد برای خوانندگان و هنرمندان آن روزگار همراه شد.
در آن سالها ارکستر رادیو کرمانشاه یکی از فعالترین ارکسترهای کشور بود و بسیاری از آثار ماندگار موسیقی کُردی و محلی با هدایت و تنظیم او تولید و ضبط شد.
استادِ استادان؛ هنرمندی که نسلهای ماندگار موسیقی را پرورش داد
کارنامه هنری استاد مرآتی، فهرستی بلند از همکاری با برجستهترین خوانندگان و نوازندگان موسیقی ایران را در خود جای داده است. او در ساخت و تنظیم آثار هنرمندانی چون زندهیاد حسن زیرک، لرنژاد، پیرخدری، تندررو، برادران ساپور، قلندرلکی، سعید قندی و بسیاری دیگر نقشآفرینی کرده و با ذوق و دانش موسیقایی خود، به ماندگاری آثار آنان کمک کرده است.
اما شاید یکی از مهمترین وجوه شخصیت هنری استاد مرآتی، نقش او در آموزش و تربیت نسل جدید موسیقی ایران باشد. بسیاری از چهرههایی که بعدها در سطح ملی و حتی بینالمللی درخشیدند، از شاگردان او بودهاند.
نامهایی همچون منوچهر طاهرزاده، سهیل ایوانی، شهرام ناظری، کیهان کلهر و محمد مرآتی تنها بخشی از هنرمندانی هستند که از محضر این استاد بهره بردهاند؛ هنرمندانی که امروز هر یک خود به عنوان سرمایهای برای موسیقی ایران شناخته میشوند.
این موضوع بهخوبی نشان میدهد که تأثیر استاد مرآتی تنها به اجرا و تولید آثار موسیقایی محدود نبوده، بلکه او با انتقال دانش و تجربه خود، در تربیت نسلهای بعدی نیز نقشی اساسی ایفا کرده است؛ نقشی که شاید ارزش آن کمتر از آثار هنریاش نباشد.
استاد مرآتی تا امروز، در حالی که در دهه نهم زندگی خود قرار دارد، همچنان در منزل شخصیاش به آموزش ویولن و انتقال تجربه به علاقهمندان موسیقی مشغول است؛ حضوری آرام اما مؤثر که نشان میدهد برای هنرمندان واقعی، بازنشستگی معنایی ندارد.
میراثی که هنوز زنده است؛ زندگی آرام، تأثیری ماندگار
شاید یکی از تلخترین واقعیتها درباره استاد مرآتی، آن باشد که بسیاری از جوانان کرمانشاه، نام او را کمتر از آنچه شایسته است شنیدهاند. در حالی که بسیاری از آثار موسیقی کردی که امروز به عنوان میراث شنیداری این سرزمین شناخته میشوند، با تنظیم، رهبری یا هدایت هنری او شکل گرفتهاند، این هنرمند سالهاست دور از هیاهوی رسانهها، زندگی آرامی را در زادگاهش سپری میکند.
با این حال، تأثیر او بر موسیقی کرمانشاه و ایران انکارناپذیر است. بسیاری از نوازندگان و آهنگسازان، شیوه تنظیم، دقت در اجرای ارکسترال و نگاه علمی او به موسیقی را از ویژگیهای ممتاز شخصیت هنریاش میدانند. استاد مرآتی از نسلی است که موسیقی را نه صرفاً یک حرفه، بلکه مسئولیتی فرهنگی میدانست؛ مسئولیتی که با وسواس، اخلاق حرفهای و عشق به هنر همراه بود.
زادروز استاد محمود مرآتی، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ فرصتی است برای بازخوانی بخشی از تاریخ موسیقی کرمانشاه و قدردانی از مردی که سالهای جوانی، میانسالی و کهنسالی خود را وقف اعتلای هنر این سرزمین کرده است. او از آخرین بازماندگان نسل طلایی موسیقی رادیو کرمانشاه است؛ نسلی که پایههای موسیقی معاصر کردی را استوار کرد و آثارش هنوز در حافظه مردم زنده است.
بیتردید، پاسداشت چنین چهرههایی، تنها تجلیل از یک هنرمند نیست، بلکه احترام به هویت فرهنگی و تاریخی کرمانشاه است. امروز بهترین هدیه به استاد محمود مرآتی میتواند زنده نگه داشتن نام، آثار و اندیشههای او باشد.
نامی که شایسته است بیش از پیش در حافظه فرهنگی ایران بدرخشد و نسلهای آینده بدانند که یکی از معماران موسیقی معاصر کرمانشاه، هنوز در میان ما زندگی میکند؛ استادی که عمر خود را بیادعا، اما با عشق، در راه موسیقی این سرزمین صرف کرده است.