به گزارش تمدن کرمانشاه ،با آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی، پدیده سوزاندن بقایای گیاهی یا «جارسوزی» بار دیگر به یکی از مهمترین دغدغههای زیستمحیطی و بهداشتی تبدیل شده است؛ اقدامی که هرچند از سوی برخی کشاورزان بهعنوان روشی سریع برای آمادهسازی زمین مورد استفاده قرار میگیرد، اما به گفته مسئولان شهرستان صحنه، خسارتهای قابل توجهی به خاک، منابع طبیعی، محیط زیست و سلامت شهروندان وارد میکند.
در سالهای اخیر و همزمان با افزایش دمای هوا و خشکی پوشش گیاهی، جارسوزی به یکی از عوامل اصلی وقوع آتشسوزی در مراتع و اراضی ملی تبدیل شده است؛ موضوعی که علاوه بر تهدید جدی منابع طبیعی، پیامدهای منفی گستردهای بر سلامت عمومی و همچنین بهرهوری بخش کشاورزی به همراه داشته است.
جارسوزی تهدیدی جدی برای منابع طبیعی صحنه
هادی حیدریراد ؛ با اشاره به آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی و افزایش احتمال وقوع آتشسوزیها، اظهار داشت: متأسفانه برخی کشاورزان همچنان تصور میکنند سوزاندن کاه، کلش و بقایای گیاهی روشی سریع و کمهزینه برای آمادهسازی زمین است، در حالی که این اقدام خسارات گسترده و گاه جبرانناپذیری به خاک، محیط زیست و منابع طبیعی وارد میکند.
وی با بیان اینکه سرایت آتش از مزارع به مراتع و اراضی ملی یکی از جدیترین تهدیدها در این حوزه است، افزود: تجربه سالهای گذشته نشان داده است تنها یک وزش باد کافی است تا آتش از یک مزرعه به صدها هکتار از عرصههای طبیعی گسترش یافته و خسارتهای سنگینی به پوشش گیاهی و زیستگاهها وارد کند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان صحنه ادامه داد: در فصل گرما، پوشش گیاهی مراتع کاملاً خشک و مستعد اشتعال است و به همین دلیل گسترش حریق با سرعت بالایی اتفاق میافتد و مهار آن نیازمند صرف هزینه، تجهیزات و نیروی انسانی فراوان خواهد بود.
تخریب میکروارگانیسمهای خاک
حیدریراد با اشاره به پیامدهای پنهان این اقدام بر خاک، گفت: سوزاندن بقایای کشاورزی موجب نابودی میکروارگانیسمهای مفید خاک، کاهش مواد آلی و از بین رفتن موجودات زنده خاک شده و در نهایت افت کیفیت و حاصلخیزی زمین را به دنبال دارد.
وی افزود: از بین رفتن پوشش سطحی خاک نیز زمینهساز فرسایش بادی و آبی است و در نخستین بارندگیها بخش قابل توجهی از خاک حاصلخیز از بین میرود که این مسئله در بلندمدت کاهش تولید و افزایش هزینههای کشاورزی را در پی دارد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری صحنه با اشاره به منشأ انسانی بسیاری از آتشسوزیهای اراضی ملی، گفت: بررسیها نشان میدهد بخش عمده حریقها در شهرستان ناشی از سرایت آتش از مزارع کشاورزی به مراتع بوده و هر ساله با افزایش دما، این خطر تشدید میشود.
وی همچنین با اشاره به آثار زیستمحیطی این اقدام، تصریح کرد: سوزاندن بقایای کشاورزی موجب انتشار آلایندههایی مانند مونوکسیدکربن و ذرات معلق شده و علاوه بر آلودگی هوا، سلامت عمومی جامعه را تهدید میکند.
راهکارهای جایگزین کشاورزی پایدار
حیدریراد تأکید کرد: آموزش کشاورزان و ترویج روشهای جایگزین مانند شخم بقایا در خاک، تولید کمپوست و استفاده از بقایای گیاهی بهعنوان کود آلی از مهمترین راهکارهای کاهش این معضل است.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری صحنه با اشاره به برخورد قانونی با متخلفان، عنوان کرد: بر اساس قانون هوای پاک و قوانین حفاظت از منابع طبیعی، سوزاندن بقایای کشاورزی ممنوع بوده و در صورت مشاهده با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد.
حیدریراد در پایان خاطرنشان کرد: حفاظت از منابع طبیعی نیازمند همکاری همهجانبه مردم و دستگاههای اجرایی است و در صورت مشاهده هرگونه آتشسوزی یا تخلف، شهروندان میتوانند موضوع را از طریق سامانه ۱۵۰۴ گزارش دهند.
جارسوزی، آسیبی پنهان به خاک و محیط زیست
احسان امیرخانی اظهار داشت: سوزاندن بقایای کشاورزی یا جارسوزی، یکی از روشهایی است که برخی کشاورزان پس از برداشت محصول برای پاکسازی سریع مزارع استفاده میکنند و در ظاهر ساده است اما پیامدهای گستردهای برای خاک و محیط زیست دارد.
وی با اشاره به آثار مخرب این اقدام، افزود: سوزاندن کاه و کلش موجب از بین رفتن مواد آلی خاک و کاهش حاصلخیزی میشود و میکروارگانیسمهای مفید خاک نیز در اثر حرارت نابود شده و توان تولیدی زمین کاهش مییابد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان صحنه تصریح کرد: جارسوزی علاوه بر کاهش قدرت نگهداری آب در خاک، فرسایش بادی و آبی را افزایش میدهد و دود آن موجب آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانهای و آسیب به سلامت میشود؛ همچنین روشهای جایگزین مانند کمپوست، مالچ توصیه میشود.
امیرخانی با اشاره به اقدامات آموزشی جهاد کشاورزی، عنوان کرد: کارشناسان این مدیریت از طریق کلاسهای آموزشی، روز مزرعه و بازدیدهای میدانی، کشاورزان را با روشهای صحیح مدیریت بقایای گیاهی آشنا میکنند و هدف کاهش جارسوزی است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: شاید سوزاندن بقایا سریعترین راه پاکسازی مزرعه باشد اما هزینه آن را خاک، محیط زیست و نسلهای آینده میپردازند و کشاورز موفق بقایای گیاهی را به خاک بازمیگرداند نه به آسمان.
سوزاندن بقایای کشاورزی، تهدید سلامت عمومی
مریم حصاری اظهار داشت: سوزاندن بقایای کشاورزی موجب انتشار حجم قابل توجهی از ذرات معلق ریز بهویژه PM2.5 و PM10، مونوکسیدکربن، اکسیدهای نیتروژن، ترکیبات آلی فرار (VOCs) و کربن سیاه در هوا میشود که از مهمترین عوامل آلودگی هوا محسوب میشوند.
وی افزود: دود حاصل از این آتشسوزیها همچنین حاوی مواد سرطانزا از جمله بنزن و هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای است که میتواند آثار مخرب و جدی بر سلامت انسان برجای بگذارد.
علائم اولیه مواجهه با آلایندهها
رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان صحنه با اشاره به علائم اولیه مواجهه با این آلایندهها تصریح کرد: تحریک چشم، بینی و گلو، سرفه، تنگی نفس، خسخس سینه و سردرد از جمله نشانههایی است که در اثر استنشاق این دود در کوتاهمدت بروز میکند.
حصاری ادامه داد: در بلندمدت نیز این آلودگیها میتواند موجب کاهش عملکرد ریه، تشدید بیماریهای تنفسی، افزایش خطر ابتلا به سرطان ریه و همچنین بیماریهای قلبی و عروقی شود.
گروههای آسیبپذیر در برابر آلودگی هوا
وی با بیان اینکه برخی گروهها بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند، اذعان کرد: کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران مبتلا به آسم، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، فیبروز کیستیک و بیماران قلبی بیشترین آسیبپذیری را در برابر این نوع آلودگی دارند.
رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان صحنه عنوان کرد: زنان باردار در معرض این آلایندهها ممکن است با خطراتی همچون زایمان زودرس و کاهش وزن نوزاد هنگام تولد مواجه شوند و افراد شاغل در فضای باز، بهویژه کشاورزان و کارگران، به دلیل تماس مستقیم با دود در معرض آسیب بیشتری قرار دارند.
توصیههای بهداشتی در زمان آلودگی هوا
حصاری با ارائه توصیههایی به شهروندان، گفت: در زمان افزایش آلودگی ناشی از سوزاندن بقایای کشاورزی، مردم تا حد امکان در منازل بمانند، درها و پنجرهها را بسته نگه دارند، از فعالیتهای بدنی سنگین در فضای باز خودداری کنند و در صورت ضرورت خروج از منزل از ماسکهای استاندارد N95 یا FFP2 استفاده کنند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: پرهیز کشاورزان از سوزاندن بقایای کشاورزی نقش مهمی در حفظ سلامت عمومی، کاهش آلودگی هوا و صیانت از محیط زیست دارد.
به باور کارشناسان و مسئولان شهرستان صحنه، جارسوزی هرچند در ظاهر روشی سریع برای پاکسازی مزارع به نظر میرسد، اما در عمل پیامدهای گسترده و جبرانناپذیری بر خاک، منابع طبیعی، محیط زیست و سلامت جامعه برجای میگذارد.
از این رو، توسعه آموزشهای ترویجی، حمایت هدفمند از کشاورزان برای بهرهگیری از روشهای جایگزین، تأمین تجهیزات مورد نیاز و تقویت نظارتهای قانونی، از مهمترین راهکارهای مقابله با این پدیده عنوان میشود.
در نهایت، حفاظت از خاک، مراتع و هوای پاک، وظیفهای همگانی است و مشارکت مؤثر کشاورزان و شهروندان میتواند نقش تعیینکنندهای در صیانت از این سرمایههای ارزشمند و انتقال آن به نسلهای آینده ایفا کند.